skonsultuj | środa 15-11-2017 r.

Sen i jego zaburzenia

Dobry sen ma dla zdrowia fundamentalne znaczenie. Wpływa on zarówno na długość, jak i na jakość życia – to w głównej mierze od niego zależy nasza codzienna dyspozycja i wygląd. Trudno jednak stworzyć jedną, spójną definicję „dobrego snu” i jednoznacznie określić jego jakość. Najczęściej przyjmuje się, że dobry sen występuje wtedy, gdy nie pojawiają się żadne jego zaburzenia.

Zdiagnozowanych i opisanych zaburzeń snu jest około 90. Uważa się jednak, że same w sobie nie są traktowane jako patologia, ale mogą powodować poważne komplikacje zdrowotne. Najczęstszymi zaburzeniami sennymi są: bezsenność lub nadmierna senność, zespół niespokojnych nóg, narkolepsja, bezdech senny, parasomnie, koszmary senne i lunatyzm.

Przyczyny tych zaburzeń są bardzo zróżnicowane. Często spowodowane są innymi chorobami, choć występują także samoistnie i same w sobie mogą być czynnikami ryzyka sprzyjającymi pojawieniu się chorób innych organów i układów organizmu. Z tego powodu diagnostyka zaburzeń wymaga podejścia interdyscyplinarnego.

Czym charakteryzują się poszczególne zaburzenia?

Niepokojącymi symptomami, które mogą wskazywać na anomalie senne są: wyczerpanie fizyczne, ogólna słabość organizmu, uczucie zmęczenia tuż po przebudzeniu, roztargnienie oraz senność w ciągu dnia. Każde senne zaburzenie powiązane jest także z objawami specyficznymi, następującymi podczas faz snu i łatwymi do początkowego zignorowania.

W przypadku bezdechu sennego następuje samoczynne, wielokrotne wybudzanie się ze snu w nocy. Według oficjalnej definicji American Academy of Sleep Medicine z 1999 roku, spowodowane są one powtarzającymi się ograniczeniami w przepływie powietrza w drogach oddechowych. Bardzo często towarzyszy temu nieregularne chrapanie, wybudzanie się ze snu z niespokojnym oddechem lub przyspieszonym tętnem, nadmierna potliwość oraz występowanie lęków nocnych niewiadomego pochodzenia. Wśród przyczyn bezdechu najczęściej wymienia się niedrożne drogi oddechowe spowodowane polipami lub skrzywioną przegrodą nosową. Sprzyjają mu mu także otyłość, palenie papierosów i spożywanie alkoholu.

Bezsenność najczęściej definiowana jest jako niezdolność do zasypiania lub utrzymania ciągłego snu podczas nocy. Szacuje się, że tego typu problemy dotykają aż 25% populacji, zaś bardzo częstą przyczyną zapadalności na tę chorobę są zaburzenia psychiczne, takie jak depresja, chroniczny stres czy nerwice lękowe. Inną przyczyną zdrowotną może być także ból towarzyszący chorobom. Na szczęście, równie często bezsenność powodowana jest powodami prozaicznymi i łatwymi do wyeliminowania. To zazwyczaj niewłaściwie nawyki i higiena snu: nieregularny harmonogram snu, spożywanie napojów energetyzujących (kawa, herbata) przed snem, zasypianie przy telewizji lub smartfonach.

Bezsenności często towarzyszą także koszmary senne. Zwykle sprawiają one, że chory budzi się w środku nocy i może mieć problemy z ponownym zaśnięciem. Mogą też prowadzić do lęku przed zaśnięciem, niespokojnego snu i senności w ciągu dnia. Najczęstszą przyczyną koszmarów jest wysoki poziom stresu, a także przyjmowane medykamenty, takie jak antybiotyki, środki przeciwbólowe, nasercowe lub suplementy żelaza.

Na drugim biegunie stoi nadmierna senność, zwana także hipersomnią. Objawami tej choroby są zarówno długotrwały, nieprzerwany sen (dochodzący nawet do 12 godzin) i niemożność porannego wybudzenia się, jak też powtarzające się epizody snu dziennego. Hipersomnię diagnozuje się jednak dopiero po co najmniej 30 dniach występowania powyższych objawów. Najczęściej wywołują ją: leki antydepresyjne i przeciwwymiotne, anemia, depresja, niedoczynność tarczycy lub hiperkalcemia. Pozostałe przypadki hipersomnii mają postać idiopatyczną, czyli taką, która pojawia się spontanicznie i nieznane są jej przyczyny.

Podobne objawy nierzadko towarzyszą narkolepsji. Jednakże, ta jest chorobą o podłożu neurologicznym, a główną przyczyną jej występowania są nieprawidłowości sennej fazy REM. Dodatkowo, chory na narkolepsję odczuwa nieodpartą potrzebę kilkuminutowego, regeneracyjnego snu w ciągu dnia. Mogą także pojawić się inne objawy, takie jak paraliż senny, halucynacje przed zaśnięciem lub po przebudzeniu, katapleksja.

Ostatnią omawianą grupą są tak zwane parasomnie, czyli mimowolne zachowania i czynności wykonywane nieświadomie podczas snu i niepamiętanie o nich po przebudzeniu. Najczęstszymi schorzeniami klasyfikowanymi do tej grupy jest lunatyzm i zespół niespokojnych nóg, przy czym często występują one łącznie. Wbrew powszechnej opinii, lunatyk na pierwszy rzut oka nie wygląda jakby spał – ma szeroko otwarte oczy i precyzyjne, choć najczęściej spowolnione, ruchy. To zaburzenie dotyka około 2,5% populacji, najczęściej dzieci i nastolatki. Wciąż jednak nie są znane dokładne przyczyny lunatyzmu, a przez długi czas był on uważany za chorobę psychiczną. Pojedyncze epizody zaburzenia nie powinny być niepokojące, jednak powtarzające się wędrówki senne mogą wskazywać nawet na epilepsje.

Wpływ zaburzeń snu na organizm i ich leczenie

Brak snu lub sen złej jakości wywołuje nie tylko poczucie ogólnego rozbicia i problemy z koncentracją. Pociąga również za sobą szereg konsekwencji czysto fizjologicznych.

Najpoważniejszą z nich są zaburzenia rytmu serca, które spowodowane są obniżeniem temperatury ciała. Poza tym, brak snu wpływa także na zdolność przetwarzania glukozy, co w efekcie zwiększa poziom cukru we krwi i może powodować przybieranie na wadze, a nawet cukrzycę. Mogą pojawić się również inne, długotrwałe problemy ze zdrowiem: przeczulica bólowa, drżenie, problemy żołądkowo - jelitowe, osłabiony układ odpornościowy i przedwczesne starzenie się.

Osoby z zaburzeniami snu powinny udać się do lekarza, by dokładnie zbadać przyczynę problemów, Na szczęście, leczenie najczęściej dotyczy zadbania o prawidłową higienę snu, wyeliminowanie szkodliwych substancji z diety i odpowiednia suplementacja organizmu.

W poważniejszych przypadkach konieczne mogą być bardziej zaawansowane badania. Dla prawidłowej diagnozy często stosuje się polisomnografię, czyli monitorowanie wszystkich faz snu chorego wraz z zapisem zmian fizjologicznych zachodzących w jego organizmie. Badania obejmują elektroencefalografię, czyli bioelektryczną czynność mózgu, elektromiografię – diagnostykę mięśni i nerwów obwodowych oraz elektrookulografię – zapis ruchu gałek ocznych. To w połączeniu z zapisem czynności oddechowych i nocnego rytmu serca może z pewnym prawdopodobieństwem dać wiarygodną diagnozę.